Międzynarodowy Festiwal Orkiestr Dętych "Złota Lira" zainicjowany został w 1991 roku przez Mariana Wolnego, dyrygenta Miejskiej Orkiestry Dętej "Rybnik", oraz komitet organizacyjny w składzie: prof. Jan Langosz (Włochy), Józef Ratajczak (Belgia) i Wojciech Bronowski (dyrektor Rybnickiego Centrum Kultury).
Hejnał MFOD "Złota Lira" autorstwa kompozytora Józefa Szwedy po raz pierwszy zabrzmiał na rybnickim rynku w 1992 roku. Od pierwszych edycji rybnicki Festiwal zaznaczył swój ponadlokalny charakter.
Przez trzy i pół dekady przez rybnicki Festiwal przewinęło się blisko siedemset orkiestr, ponad 350 grup tanecznych, zagrało prawie 35 tys. muzyków, zatańczyło około 9 tys. mażoretek.
Festiwal tworzy przestrzeń dialogu między pokoleniami i kulturami, w której tradycyjna muzyka orkiestr dętych przedstawiona jest w atrakcyjnej formie odpowiadającej współczesnym odbiorcom. Działanie przybliża publiczności kulturę krajów uczestniczących w festiwalu oraz podkreśla rolę muzyki jako narzędzia budowania solidarności i międzynarodowych relacji.
Jednocześnie Festiwal Złota Lira niesie także ważny przekaz związany z dziedzictwem regionu. Orkiestry dęte od pokoleń towarzyszyły śląskim górnikom, stając się jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów kultury i tradycji Górnego Śląska. Przypomina o tych korzeniach, pielęgnuje pamięć o górniczej tożsamości i pokazuje, że nowoczesność może harmonijnie współistnieć z szacunkiem dla historii. Dzięki temu „Złota Lira” nie tylko chroni dziedzictwo orkiestr dętych, ale twórczo je rozwija i przekazuje kolejnym pokoleniom, wykorzystując współczesne technologie i nowe sposoby uczestnictwa w kulturze.
W jubileuszowej, XXXV edycji festiwalu (2026 rok) w Rybniku gościły zespoły m.in. z Czech, Słowacji, Węgier, Szwajcarii, Ukrainy i Litwy, a także — co stanowi szczególny przykład rozwoju międzynarodowej rangi wydarzenia — orkiestra z Meksyku. Jej udział pokazuje, że „Złota Lira” przekroczyła już wymiar europejski i jest wydarzeniem rozpoznawalnym również poza kontynentem.